Sunday, September 9, 2012

Gamit ng Gitling


Gamit ng Gitling

            Ginagamit ang gitling (-):

1.      Sa pag-uulit ng salitang-ugat o mahigit sa isang pantig ng salitang-ugat.
           
            Araw-araw                dala-dalawa              isa-isa             sari-sarili
            Apat-apat                  Sali-saliwa                 pulang-pula  balu-baluktot
            Anu-ano                     sinu-sino                    bagung-bago bahay-bahayan

2.      Kung ang unlapi ay nagtatapos sa katinig at ang salitang nilalapian ay nagsisimula sa patinig na kapag hindi ginigitlingan ay nagkakaroon ng ibang kahulugan.
           
            Mag-alis                     nag-isa                       nag-ulat         pang-ako
            Mang-ulo                   pang-alis                    tag-araw         pang-ulan
            Mag-asawa                pag-aaruga                pag-asa                      may-ari

3.      Kapag may katagang nawawala sa pagitan ng dalawang salitang pinagsama.
           
            Pamatay ng insekto             -           pamatay-insekto
            Kahoy sa gubat                    -           kahoy-gubat
            Humigit at kumulong         -           humigit-kumulong
            Lakad at takbo                      -           lakad-takbo
            Bahay na aliwan                   -           bahay-aliwan
            Dalagang tagabukid            -           dalagang-bukid

4.      Kapag may unlapi ang tanging ngalan ng tao, lugar, brand o tatak ng isang bagay o kagamitan, sagisag o simbulo. Ang tanging ngalan ay walang pagbabago sa ispeling.
           
            Maka-Diyos              mag-Ajax                   maka-Rizal
            Maka-Johnson           maka-Pilipino           mag-Sprite
            Taga-Baguio             mag-Corona              taga-Luzon
            Mag-Ford                  taga-Tubod               mag-Pisay

            Sa pag-uulit ng unang pantig ng tanging ngalang may unlapi, ang gitling ay nalilipat sapagitan ng inulit na unang pantig ng tanging ngalan at ng buong tanging ngalan.
           
            Mag-Johnson             magjo-Johnson
            Mag-Corona              magko-Corona
            Mag-Ford                  magfo-Ford
            Mag-Sprite                mag-i-Sprite
            Mag-Zonrox              magzo-Zonrox

5.      Kapag ang panlaping ika- ay iniunlapi sa numero o tambilang.
           
            Ika-3 n.h.                    ika-20 pahina                        ika-9 na buwan
            Ika-10 ng umaga       ika-3 rebisyon           ika-25 na anibersaryo

6.      kapag isinulat nang patitik ang mga yunit ng fraksyon.
           
            Isang-kapat (1/4)     lima’t dalawang-kalima (5 2/5)
            Tatlong-kanim (3/6)           

7.      kapag pinagkakabit o pinagsasama ang apelyido ng babae at ng kanyang asawa.
           
            Gloria Santos-Reyes                        Perlita Orosa-Banzon
            Conchita Ramos-Cruz         Marilou Vicente-Cabili

8.      Kapag hinati ang isang salita sa dulo ng isang linya
           
            Ginagamit ito sa pagsasanay ng wastong pag-
            bigkas ng mga salita.

3 comments:

  1. salamat po at dahil sa inyo meron na akong assignment sa filipino! :D

    ReplyDelete
  2. Kulang pa ito, ginagamit rin ang gitling kapag my kadugsong na english word ang isang salita. Hal: pag-polish

    ReplyDelete